All rights reserved @Ánh Minh

Danh mục: in Awe of Art

Triển lãm: Kiều Kiều Giai Nhân

Kiều Kiều Giai Nhân: Người ngoài cuộc dạo chơi thong thả, còn Kiều vất vả vượt tai ương.

Ánh Minh / Amelia
Ánh-Minh / Amelia

1.899 từ

8–12 minutes

in Awe of Art, Triển lãm

07-09-2025

Kiều Kiều Giai Nhân – Triển lãm Văn hóa Nghệ thuật được tổ chức bởi Đà Nẵng tui.

Là một người dõi theo các chương trình của Đà Nẵng tui từ mùa đầu tiên, khác với chủ đề chung mà Đà Nẵng tui đã theo sát từ những ngày đầu – thành phố Đà Nẵng, lần này, team chọn một đề tài mới – vượt ra khỏi cái tên, định hướng và khuôn khổ chủ đề của các mùa trước. Dù không khỏi có nhiều suy đoán về bước đi này của team, nhưng mình thấy đây là một lựa chọn đáng mong chờ.

Đến với Kiều Kiều Giai Nhân trong tâm thế của một người chỉ biết đến Truyện Kiều của Nguyễn Du trong phạm phi khuôn khổ của kiến thức Trung học, mình không đặt nặng khả năng thấu cảm và hiểu hết các chi tiết được gài gắm của Triển lãm. Vậy nên, các phân tích và cảm nhận trong chuyến thăm quan này, nếu có phần thiếu sót và chưa đủ sâu sắc, mình hy vọng sẽ được mọi người chỉ giáo thêm.

Đa tạ các huynh đệ tỉ muội. Ta cùng nhau bóc tách “Kiều Kiều Giai Nhân” nào ~

Không gian Triển lãm được chia thành 3 khu vực chính: Tài –Mệnh –Tâm. Mỗi khu vực có một nhiệm vụ riêng biệt, nhằm khắc họa những điểm chính về tài năng, số mệnh và tấm lòng của Thúy Kiều thông qua các tác phẩm nghệ thuật.

Ở những bước đi đầu tiên, người xem sẽ được mở màn bằng 4 tác phẩm: Cầm – Kì – Thi – Họa, tương ứng với 4 tài năng của Thúy Kiều.

Cầm

Kì

Có một điểm khá dễ thương mà cũng vừa thành thật đến từ bạn tình nguyện viên (TNV) trong lúc mình đang ngắm nghía. Bạn có chia sẻ, trong quá trình nghiên cứu, đội ngũ chưa tìm được thông tin cụ thể loại đàn mà Thúy Kiều thuần thục, vậy nên, mọi người chọn đàn tỳ bà để thể hiện, đồng thời cũng là một thông tin trong mạch truyện mà team xây dựng cho câu chuyện về Thúy Kiều xuyên suốt triển lãm.

Thi

Họa

Ở Tài, thông điệp được truyền tải trực quan, một mở đầu nhẹ nhàng và dễ hiểu. Trong số các tác phẩm ở Tài, có lẽ gây ấn tượng mạnh nhất đến thị giác của phần lớn người xem, sẽ là tác phẩm Tranh (Digital Art), kết hợp AR (công nghệ thực tế ảo) của họa sĩ Hoàng Lập.

Nguồn: Facebook của họa sĩ Hoàng Lập

Bước sang Mệnh, điều mình ít mong chờ nhất, lại là điểm giúp mình kết nối và xâu chuỗi cả triển lãm lại với nhau một cách dễ dàng hơn. Ở mùa Đà Nẵng tui kì trước, mình không ấn tượng với phần video game, bởi lẽ dù có điểm chung về mặt chủ đề, video game ở Rong Rao không tạo được điểm nhấn, hay có một vị trí không thể thay thế được trong việc thể hiện thông điệp của triển lãm (trong lòng mình).

Tuy nhiên, sang đến Kiều Kiều Giai Nhân, sau khi hoàn tất trò chơi, mình thấy đây là điểm chốt quan trọng – đặc biệt dành cho những ai không biết hết về cả Truyện Kiều giống như mình. Mạch truyện được lồng ghép theo trình tự thời gian, dẫn dắt người chơi đi qua những mốc thời điểm, sự kiện, và những nhân duyên mà Thúy Kiều đã phải trải qua.

Đây là điểm sáng với mình với Mệnh (và Kì Kì Giai Nhân nói chung). Ngoài việc chiêm ngưỡng những tác phẩm sáng tạo, tinh tế, chuyên nghiệp cùng những kỹ xảo mới lạ, khả năng truyền đạt sườn sống của câu chuyện cũng là một điểm lớn cần được đẩy mạnh. Cái đẹp này sẽ được thay thế bằng (nhiều) cái đẹp khác, một cái chớp mắt ta dễ thay thế và quên đi. Nhưng cái đẹp lồng ghép cùng câu chuyện tầng tầng lớp lớp, cái thương cái cảm sẽ ở lại với người xem lâu dài hơn.

Không gian Mệnh tiếp tục với tác phẩm (kết hợp AR) Đứt Dây Phong Trần. Vừa hoàn thành trò chơi và nắm được số mệnh của Thúy Kiều, tác phẩm này khiến mình thêm phần cảm thán cho số mệnh của nàng. Đành rằng chọn kết liễu cuộc đời là một lựa chọn end-game dễ dàng cho số mệnh khổ ải này, nhưng nàng vẫn không thể. Đến chết cũng không được tự mình định đoạt. Khổ, quá khổ rồi.

Ngay tiếp đó là cụm tác phẩm 3D Art mang tên Lục Kiếp Hồng Nhan. Cụm tác phẩm này bao gồm 6 tác phẩm nhỏ, đại diện cho 6 nhân vật – được chia làm 3 cặp với góc nhìn đối lập nhau về một nhân vật chính duy nhất – Thúy Kiều.

Trân quý – ghét bỏ, bao dung – lợi dụng, chân thành – giả dối. Các cặp tranh lần lượt tạo nên những sự tương phản rõ nét về góc nhìn của những nhân vật cho Thúy Kiều tình thương, sự chở che, tình yêu, sự an yên và cả những sự sắp đặt, lừa dối đầy toan tính.

Bức tranh thứ 6 – về góc nhìn và mối quan hệ giữa Hồ Tôn Hiến và Thúy Kiều, cũng là tác phẩm được trình bày xuất sắc để khép lại Lục Sắc Hồng Nhan. Thúy Kiều thân tàn – âu cũng chỉ là một quân cờ nhỏ bé, bị chi phối cho mưu kế to lớn hơn của Hồ Tôn Hiến mà thôi.

Mình khá ấn tượng với tác phẩm này, khi Thúy Kiều được miêu tả ở trạng thái tệ nhất, bao quanh bởi hằng hà cơ số các cây kiếm mà cũng mang ý nghĩa như những sợi rối kéo dây Thúy Kiều trong trận chiến – trong ván cờ vây mà Hồ Tôn Hiến đang bày. Bàn cờ vây cũng là hình ảnh đại diện cho tài năng của Thúy Kiều ở Tài, tài năng của nàng, mà nay nàng lại trở thành một phần của ván cờ của tay người khác.

Thiện căn ở tại lòng ta – Chữ Tâm kia mới bằng ba chữ Tài

Ở Tâm, sự chú ý của mình lại tập trung vào tác phẩm đầu tiên của Tâm, tạo hình nhằm bật lên sự khác biệt giữa Kim Vân Kiều Truyện (Kim Vân Kiều) và Truyện Kiều (Nguyễn Du), tập trung vào phiên tòa giữa Thúy Kiều và Hoạn Thư ở 2 phiên bản truyện.

Xuyên suốt mạch truyện, có thể thấy được nàng Kiều đã chịu không biết bao nhiêu thử thách, tủi nhục, ngược đãi đến từ Hoạn Thư và Hoạn Bà. Vậy nên, việc đưa Hoạn Thư ra phiên tòa để xét xử, chưa tính đến kết quả cuối cùng, đều là chuyện dễ hiểu.

“Hoạn Thư hồn lạc phách xiêu,
Khấu đầu dưới trướng, liệu điều kêu ca.
Rằng: Tôi chút dạ đàn bà,
Ghen tuông thì cũng người ta thường tình,
Nghĩ cho khi gác viết kinh,
Với khi khỏi cửa dứt tình chẳng theo.
Lòng riêng riêng những kính yêu;
Chồng chung, chưa dễ ai chiều cho ai.”

Thấu hiểu là vậy, nhưng ở cương vị cũng là nữ giới, nếu đặt mình vào vị trí của Hoạn Thư, bất kể mối quan hệ giữa mình và chồng có như thế nào, cũng khó lòng chấp nhận việc người đàn ông của gia đình có một người phụ nữ khác. Lòng tốt, tình thương, ái dục, nàng ta nào có thể nắm bắt được hết lòng Thúc Sinh?

“Khen cho: Thật đã nên rằng,
Khôn ngoan đến mực nói năng phải lời,
Tha ra thì cũng may đời,
Làm ra thì cũng ra người nhỏ nhen.
Đã lòng tri quá thì nên,
Truyền quân lệnh xuống trường tiền tha ngay.”

Vậy nên, cái kết với Hoạn Thư mà Nguyễn Du xây dựng cho Thúy Kiều, thông qua sự so sánh ở 2 tác phẩm này, càng làm bật lên nhân cách của Thúy Kiều. Dẫu có tổn thương, có khổ đau vì những gì đã qua, nàng chọn sự vị tha và thấu cảm đến một người cùng thân phận nữ nhân.

Ngoài ra, Tâm còn kha khá các tác phẩm khác nhằm khắc họa Thúy Kiều thêm phần rõ nét. Tuy nhiên, khá tiếc rằng bản thân mình không cảm nhận được hết cảm xúc và thông điệp trong các tác phẩm còn lại, mãi đến khi ngồi xuống viết bài này, và đọc thêm các phần thơ tương ứng, mình mới hiểu được thêm sâu sắc dụng ý của tác phẩm và cảm nhận được nỗi niềm mà các nhân vật ẩn chứa. Vậy nên, phần còn lại của Tâm là một ẩn số dành cho người xem trực tiếp nhen ạ.

Đôi lời …

Cho đến lúc viết bài, mình mới ngồi xuống để suy ngẫm lại kĩ càng về buổi thăm quan ngắn của bản thân với Kiều Kiều Giai Nhân. Quả thật, nếu có nền tảng về Truyện Kiều tốt hơn, mình tin chắc trải nghiệm của mình với triển lãm có thể sẽ càng tăng được tính kết nối. Song, triển lãm cũng đã làm khá tốt việc cung cấp cốt truyện cơ bản, đủ để cho người tham dự có thể hiểu được các mảng phần chính, thông điệp mà triển lãm muốn mang đến.

Đà Nẵng tui cũng khéo léo tôn vinh các nghệ nhân nữ, chuyên gia nữ trong các lĩnh vực, ngành nghề ở miền Trung thân yêu ở phần không gian Ta – như là một phần mở rộng, tiếp nối những nữ nhân tài giỏi của nước Việt Nam.

Một điểm lưu ý nhỏ là các tác phẩm mình chia sẻ ở trên, chưa bao quát hết trải nghiệm của triển lãm Kiều Kiều Giai Nhân. Khuôn khổ của triển lãm còn kha khá các tác phẩm khác mà mình không nhắc đến, cũng như các trải nghiệm, workshop mà Đà Nẵng tui vẫn đang tiến hành quảng bá ^^.

Nhìn chung, với mình, triển lãm lần này của Đà Nẵng tui có sự đổi mới. Câu chuyện rõ ràng với sự dẫn dắt cụ thể, số lượng tác phẩm vừa vặn và tôn vinh được thông điệp của từng khu vực, từng ý chính; các tương tác (video games, AR) đều phục vụ cho thông điệp truyền tải câu chuyện. Song hành cùng với chuyến thăm quan, không thể bỏ qua BGM (background music) lắng đọng, thể hiện nốt thăng, nốt trầm và cao trào trong cuộc đời Thúy Kiều. Các bạn staffs cùng lời dẫn chuyện vừa đủ cũng góp phần không kém cho trải nghiệm lần này của mình. So với triển lãm gần nhất – Rong Rao, mình cho rằng đây là một sự chuyển mình tích cực.

Vậy nên, nếu bạn cũng yêu thích cái đẹp, yêu thích văn hóa lồng ghép cùng các tác phẩm nghệ thuật, thì đừng quên đặt lịch đến Kiều Kiều Giai Nhân, triển lãm sẽ còn kéo dài đến 21/09/2025 đóa ✨

Lời cuối, mình cảm ơn bạn đã dành thời gian đọc qua bài viết này của mình ✨. Bài dài ơi là dài nhưng mà bảo mình viết ngắn hơn thì không viết nỗi.

07/09/2025
Lebadang Memory Space
Lebadang Memory Space: Nơi sáng tạo, nghệ thuật và kiến trúc được hài hòa thành một.

Một bài viết tương đối dài về trải nghiệm của mình tại Lebadang Memory Space.

Ánh Minh / Amelia
Ánh-Minh / Amelia

2.014 từ

9–13 minutes

in Awe of Art, Không gian Nghệ thuật

03-08-2025

Tình cờ

Trong quá trình chuẩn bị lịch trình cho chuyến đi Huế, mình vô tình tìm thấy Lebadang Memory Space trên bản đồ cùng với một số reviews ngắn trên Google maps, Threads. Nơi đây cách trung tâm (Hùng Vương, thành phố Huế) khoảng chừng 7-8km, tầm 20-30’ di chuyển, sẽ càng nhanh hơn nếu bạn không đi nhầm đường giống như mình.

Lời nhắn nhỏ trước khi đến Lebadang Memory Space

Mình cho rằng, các hình thức nghệ thuật, bao gồm: tranh, phim, ảnh, etc … để có thể đạt được tính truyền tải tốt, cần sự đồng điệu giữa tác giả và người xem. Sự đồng điệu đến từ khá nhiều khía cạnh; bao gồm nhưng không hạn chế từ những trải nghiệm cuộc sống, nhân sinh quan, cảm thông, thấu hiểu với những vấn đề chung của xã hội.

Nếu bạn có ý định đến thăm quan không gian Lebadang Memory Space, chú trọng vào việc quan sát các tác phẩm của cố họa sĩ, bạn có thể thử đến thăm Trung tâm Nghệ thuật Lê Bá Đảng, trước khi quyết định tham quan Lebadang Memory Space.

Cố họa sĩ xây dựng lên Trung tâm (hiện thuộc quyền sở hữu của tỉnh Thừa Thiên Huế), với mong muốn chia sẻ những tác phẩm và kiến thức của mình cho các lớp trẻ theo đuổi nghệ thuật, sinh sống và học tập tại thành phố Huế. *Sinh thời, cố họa sĩ thường xuyên về Việt Nam, thực hiện các buổi workshop, thảo luận, nhằm truyền đạt lại các kiến thức mà ông cho là quan trọng và quý giá trong sự nghiệp nghệ thuật của chính mình.

Trước khi qua đời, cố họa sĩ đã trao tặng cho tỉnh hơn 400 tác phẩm của mình. *Trong bối cảnh không gian hạn chế, hiện tại trung tâm đang trưng bày tầm khoảng 100 tác phẩm. Tuy nhiên, với 100 tác phẩm đó, bạn sẽ có thể nhìn được khá nhiều các loại hình, phương thức, chủ đề mà cố họa sĩ đã thực hành. Các tác phẩm của ông trải dài từ tranh sơn dầu, màu nước, in, sách giấy, tượng. Trong quá trình quan sát và cảm nhận, dù chỉ một vài trong số những tác phẩm của cố họa sĩ, khiến bạn cảm thấy hứng thú, khi ấy, mình nghĩ trải nghiệm của bạn tại Lebadang Memory Space sẽ càng được nâng tầm.

Đó cũng chính là kim chỉ nam của mình trong chuyến đi lần này. Không gượng ép, không quá cố gắng tìm cách thẩm thấu nghệ thuật hay phong cách của bất kì người làm nghệ thuật nào lên chính mình. Sự rung cảm không gượng ép là điều mình muốn cảm nhận được, và mình tìm được điều đó trong 2 tác phẩm của cố họa sĩ tại Trung tâm Nghệ thuật Lê Bá Đảng.

Tác phẩm “Thời đại Hùng Vương đến Hồ Chí Minh” http://lebadang.fr/en/paintings/

1 trong 2 tác phẩm mà mình thích, là bức “Thời đại Hùng Vương đến Hồ Chí Minh”. Bức tranh dài tầm 6m, được trưng bày riêng biệt tại tầng 2 của Trung tâm. Trải dài trong tác phẩm là những địa danh, khắc họa cùng các vị anh hùng dân tộc qua các thời kì lịch sử của Việt Nam. Lúc suy ngẫm về tranh, mình chỉ ước rằng bản thân nắm tốt về lịch sử hơn, biết đâu lại có thể hiểu thêm được về những ngụ ý mà cố họa sĩ gửi gắm.

Tác phẩm thứ 2 mà mình thích – trưng bày tại Trung tâm Nghệ thuật Lê Bá Đảng

Có chút khó để giải thích sự rung cảm này xuất phát từ đâu, chỉ là khi nhìn vào 2 tác phẩm, khả năng giải phóng sự tưởng tượng của mình được mở rộng một chút, cho mình cảm giác mình hiểu được góc nhìn của cố họa sĩ dành cho tác phẩm, và cảm được sự cao trào mà tác giả thể hiện qua nét vẽ.

Và vậy là, mình quyết định sẽ dành thời gian đến thăm quan Lebadang Memory Space.

Một số tranh khác tại Trung tâm Nghệ thuật Lê Bá Đảng

Lebadang Memory Space

Để vào thăm quan không gian, bạn sẽ cần 20’ di chuyển cùng 200,000 VND cho vé vào cổng (giá vé dành cho khách du lịch, giá được cập nhật vào tháng 07/2025).

Khung cảnh bên trong của Lebadang Memory Space.

Không gian rộng tầm 16,000 m2 – là nơi mà cố phu nhân Myshu Lebadang cùng đội ngũ kiến trúc sư, xây dựng và cố vấn bắt đầu khởi công vào năm 2016. Cố họa sĩ Lebadang có tâm nguyện được mô phỏng trải nghiệm tác phẩm của ông ở phiên bản đời thực. Sau khi ông qua đời vào năm 2015, bà Myshu đã bắt tay vào hiện thực hóa mong ước của ông. Kiến trúc của không gian được dựa trên 1 tác phẩm cắt trên giấy của cố họa sĩ.

Khu vực chính, phục vụ cho việc thăm quan các tác phẩm, được chia làm 3 phần: (1) Không gian trưng bày chính, (2) Không gian sân thượng, (3) Không gian trưng bày trong lòng đất.

Không gian sân thượng và tác phẩm của cố họa sĩ Lebadang.

Trải nghiệm tham quan sẽ được bắt đầu tại khu vực chính, sau đó di chuyển lên sân thượng và cuối cùng kết thúc tại khu vực dưới lòng đất. Hai không gian trong nhà là nơi chứa đựng phần lớn các tác phẩm của ông.
- Không gian chính – trưng bày các tác phẩm.
- Không gian lòng đất – trưng bày và tóm tắt về đời sống, lịch sử và quá trình thực hiện nghệ thuật của cố họa sĩ.
*Dù đây là không gian hoàn toàn riêng biệt để trưng bày các tác phẩm của ông, số tác phẩm mà chúng ta có thể nhìn thấy ở đấy, vẫn chưa đủ số lượng các tác phẩm hiện đang được lưu giữ. Mình có duyên gặp được một người chị – chị có thời gian làm việc cùng cố họa sĩ một thời gian tương đối lâu. Chị kể cho mình nghe về sự cẩn trọng và tỉ mỉ cần có trong việc gìn giữ các tác phẩm lớn, đặc biệt khi chúng mang các chất liệu khác nhau. Trong lời kể của chị cũng mang nhiều điểm tiếc nuối khi có nhiều tác phẩm của cố họa sĩ vẫn thể có cơ hội được tiếp xúc đến với nhiều cộng đồng yêu nghệ thuật hơn.

Một tác phẩm thuộc chủ đề: Mắt, được trưng bày tại Khu vực chính.

Ngoài cái đẹp, cái lạ và những nét vẽ có tính trừu tượng và giàu trí tưởng tượng, điều khiến mình kinh ngạc và mang phần ngưỡng mộ, chính là quá trình khám phá và thực hành rất đa dạng các phương thức sáng tạo khác nhau.

Khi nhìn vào tác phẩm của các họa sĩ, mình thường hay tách bạch và xem xét về kỹ thuật chính và phong cách của họ. Thực ra mục đích là để mình tham khảo con đường mà họ chọn phát triển. Sẽ có những tệp họa sĩ, họ sẽ phát triển kỹ năng nền tảng, song song (hoặc đi sau) với sự ưu tiên về việc thể hiện tính nghệ chính mình.

Một trong số các tác phẩm vẽ mèo của cố họa sĩ – http://lebadang.fr/en/drawings/

Cố họa sĩ lebadang, theo mình là người có kỹ thuật nền tảng cao và vững chắc từ thời gian đầu. Mình chỉ có thể chắc chắn hơn với nhận định của bản thân khi thấy được các tranh vẽ Mèo – thời kì giúp ông kiếm sống bằng nghề vẽ trong suốt 5 năm, là bước quan trọng đầu đời trong sự nghiệp của ông. Không chỉ đơn giản là tái hiện lại các chú mèo trong khu phố tại Paris, ông thả hồn vào từng đôi mắt, từng bộ lông và khiến chúng thêm phần sinh động.

Góc nhìn từ Không gian Sân thượng.

Các tác phẩm, thực hành sau này mang nét vẽ khó “cảm” hơn với góc nhìn đại chúng, trong quan điểm của mình . Mình cho rằng, ngoài lựa chọn về mặt phong cách, thực tế khi sử dụng các kĩ thuật khác như in, cắt giấy, tượng, khắc đều cần một khoảng thời gian để tiếp xúc và thuần thục việc đưa ý tưởng từ những nét vẽ lên sản phẩm thực.

Trong khu vực chính, có một video nhỏ giới thiệu sơ qua một số kĩ thuật mà cố họa sĩ đã sử dụng trong các tác phẩm của mình. Cũng từ video đó, mình thêm phần phỏng đoán chất liệu có sự tác động tương đối đến việc thực hiện các nét vẽ chi tiết (so với giấy, bút hoặc các bảng vẽ kĩ thuật số).

Một góc trên cung đường đến khu vực trưng bày.

Ngoài việc kiến trúc của khu không gian được xây dựng từ tác phẩm cắt giấy của ông, với mình, 3 không gian thăm quan cũng phần nào thể hiện cách ông nhìn nhận và thực hiện các tác phẩm thuộc chủ đề: Không gian.

Đặc biệt là khi tưởng tượng bạn đang ở trên mây nhìn xuống, các tầng đều là những mặt trong suốt, các chi tiết trong không gian ở các tầng thượng – chính – lòng đất như thực sự mang bạn đến với tác phẩm của ông vậy. Chỉ là tác phẩm này, mang tính phóng đại lên rất nhiều lần.

*Ngoài những điểm thuộc cấu trúc của tòa nhà, từng con người đến thăm quan cũng chính là nhân tố lớn, giúp tô nét và hoàn thiện chính tác phẩm lớn của ông.

Nguồn: http://lebadang.fr/en/news/the-lebadang-memory-space/

Nhìn chung thì …

Trải nghiệm mình có được tại nơi đây, không chỉ dừng lại ở việc ngắm – nhìn – ngẫm – nghĩ những tác phẩm của cố họa sĩ.

Mình được thả mình trong không gian sân vườn xanh mát, tràn ngập sự sống của thực vật, được hít thở không khí trong lành dù thời tiết của Huế có phần oi bức.

Mình được ngắm nhìn kiến trúc đồ sộ, nhưng không vượt mức cầu kỳ, chi tiết – tỉ mỉ nhưng vẫn giữ được sự tinh giản cần có.

Mình được trao đổi và lắng nghe những suy tư và trải lòng của một trong những người hỗ trợ cố họa sĩ, được biết những điểm sáng trong sự nghiệp của ông và những điểm mờ trong công cuộc giữ gìn và bảo tồn những tác phẩm nghệ thuật đáng giá.

Và quan trọng, từ trải nghiệm của ông, mình đặt ra được một vài câu hỏi cho bản thân. Dù chưa có câu trả lời rõ ràng, nhưng suy tư và ngẫm nghĩ là bước cần thiết để tìm ra đáp án mà, ha?

Một góc nhìn khác từ Khu vực Sân thượng.

Ghi chú:
- Các tác phẩm được miêu tả trong bài sẽ dễ được cảm nhận hơn khi nhìn trực tiếp. Do khả năng chụp tác phẩm còn nhiều hạn chế, cùng ý chí chủ quan và sở thích cá nhân, nên mình không có nhiều hình ảnh chất lượng mô phẩm tác phẩm của cố họa sĩ. (mình đã cập nhật thêm một số tác phẩm của cố họa sĩ trong bài viết ạ)
- Các câu có (*) ở đầu là những thông tin mình có được khi trao đổi cùng chị (người chị mình giới thiệu ở trong bài) tại Lebadang Memory Space.
Các nguồn thông tin sẵn có, trong trường hợp bạn muốn tìm hiểu thêm về:
- Cố họa sĩ Lê Bá Đảng, chi tiết về con đường sự nghiệp của ông.
- Trung tâm Nghệ thuật Lê Bá Đảng
- Khởi nguyên, quá trình hình thành và hoàn thiện của Lebadang Memory Space
Lời cuối, mình cảm ơn bạn đã dành thời gian đọc qua bài viết dài ơi là dài này của mình. ✨.
03/08/2025
Những Người Thích Đùa

Những Người Thích Đùa – đọc và cảm nhận lại sau 11 năm.

pursuing the beauty of art
Ánh-Minh / Amelia

1.583 từ

7–10 minutes

in Awe of Art, Sách, Ấn phẩm Nghệ thuật

28-06-2025

Những Người Thích Đùa là một trong những cuốn sách mà mình đọc ở thời điểm cấp 3. Qua nhiều năm, thật tình thì mình không còn nhớ rõ nội dung cuốn sách là gì. Tuy vậy, mình vẫn lưu lại một ấn tượng, về việc mình đã cười khúc khích ở những mẩu chuyện châm biếm trong sách.

Đến giờ khi dành thời gian đọc lại, những nụ cười đó đã dần thay đổi sang một trạng thái cảm xúc khác, trầm lặng và suy tư hơn, nhưng tính châm biếm thì đậm đà hơn, sâu sắc hơn.

Tác giả Aziz Nesin

Aziz Nesin là nhà văn châm biến người Thổ Nhĩ Kỳ. Ông sinh năm 1915 và qua đời năm 1995.

Ông đã có nhiều tập truyện được phát hành tại Việt Nam, bao gồm: Những người thích đùa, Những người thích khóc, Con cái chúng ta giỏi thật, Chuyện tình đẫm lệ, Tình vỡ mộng tan, Tình yêu cuồng nhiệt, Chuyện đời trong quán rượu, cùng kha khá những cuốn sách khác.

Trong quá trình tìm kiếm thông tin về tác giả, mình bất ngờ khi biết rằng ông đã rất nhiều lần bị bắt giam và được giám sát chặt chẽ trong lúc sinh thời bởi Bộ An Ninh Quốc gia, xuất phát từ quan điểm chính trị của ông.

Tuy vậy, điều này lại không gây quá nhiều ngạc nhiên sau khi mình đọc (lại) tác phẩm Những Người Thích Đùa . Ngoài việc là một tác giả, ông còn là một nhà hoạt động chính trị. Trong các tác phẩm, ông trực tiếp đưa quan điểm của bản thân về hệ thống xã hội nước nhà, các vấn nạn xã hội và lối sống một cách thẳng thắn và đầy tính châm biếm.

Cuốn Những Người Thích Đùa được Nhà xuất bản Tác Phẩm Mới của Hội Nhà văn Việt Nam xuất bản lần thứ nhất vào tháng 7/1982. Cuốn sách có một số phiên bản đến từ các NXB khác, bao gồm: NXB Văn hóa thông tin (2002), NXB Văn học (2014), NXB Dân Trí, NXB Hội Nhà Văn kết hợp cùng NXB Trí Việt (First News). Phiên bản mà mình mua, được xuất bản vào khoảng năm 2014 bởi Nhà Xuất Bản Văn học kết hợp cùng đơn vị Nhã Nam.

Khi cuốn sách được xuất bản tại Việt Nam, Aziz Nesin cũng để lại một lời nhắn nhỏ đầu sách, ngắn gọn nhưng không kém phần cảm động kèm theo sự cổ vũ của ông đối với đất nước ta lúc bấy giờ.

“Tôi chúc nhân dân Việt Nam dũng cảm, một dân tộc không đánh mất tiếng cười ngay cả trong những ngày gian khổ nhất, được sống trong hoà bình và hạnh phúc”

Lời nhắn được viết vào ngày 7/11/1982, một thời gian không xa kể từ năm 1975 khi Việt Nam ta kết thúc thời gian chiến tranh.

Cuốn sách có tầm 266 trang, chứa đựng 33 câu chuyện ngắn mà tác giả truyền tải đến độc giả. Mỗi câu chuyện đều mang một thông điệp nhỏ, khởi đầu với những câu chuyện nhẹ nhàng từ tốn, châm biếm từ sự tham lam, ích kỷ của con người. Từ đó, đào sâu vào những câu chuyện sâu sắc hơn, mang nhiều dụng ý về đời sống, về những vấn đề mang tính hệ thống, ăn sâu và khó thay đổi trong xã hội (lúc bấy giờ).

Thật khó để tóm gọn và giới thiệu tất các mẩu chuyện trong bài viết ngắn gọn này. Thay vào đó, mình chọn ghi chú nhanh một số mẩu chuyện ngắn, mong rằng sẽ thể hiện được một phần nhỏ thông điệp mà tác giả gửi gắm trong tác phẩm.

Cái Kính – một nhu cầu xuất hiện chỉ sau khi nhân vật chính nhận ra bản thân dần có vấn đề về thị giác. Khi cảm giác nhìn xa nhìn gần đều không còn rõ ràng, ông bắt đầu tìm đến từng vị bác sĩ, giáo sư một để tìm cho mình một cặp kính phù hợp nhất. Bắt đầu với suy nghĩ đơn giản, rằng mình sẽ trở nêntri thức hơn với cặp kính mới. Nhân vật chính gặp vô vàng các vấn đề như buồn nôn, nhìn 1 hóa 10, chảy nước mắt dẫu gặp rất nhiều vị bác sĩ, đổi nhiều cặp kính với các sự chuẩn đoán khác biệt mỗi khi ông tìm đến một nơi khám mới.

Tưởng rằng ông sẽ mãi sống với sự khó chịu, đến một hôm hụt chân té ngã, ông nhận ra hình như cặp kính đã phát huy năng lực, giúp ông nhìn rõ vạn vật, không còn những triệu chứng đau đầu buồn nôn trước đây nữa. Nào có ngờ, cặp kính đó đã vỡ không tròng, ngay sau cú té ngã của ông.

Chiếc Gương Kì Diệu kể về một phát minh mới lạ của một nhóm người. Đội phát minh tuyên bố rằng họ sử dụng “nguyên tử đặc biệt” để chiếu vào những tấm gương thường, người dân ai cũng có thể thấy được toàn bộ những gì đã diễn ra trước gương trong suốt năm tháng nó được sử dụng.

Thông tin lan truyền với tốc độ chóng mặt. Với một số người, đó là tin vui, vì họ được ngắm nhìn lại tuổi thơ, về gia đình, là chứng cứ cho những gì mà họ bị vu oan. Với một số khác, họ bắt đầu lo ngại về những vụng trộm, giấu giếm, những việc xấu mà họ đã làm. Những nỗi lo sợ về việc bị phát giác lớn dần kèm với những lời truyền tai nhau về độ “thần kỳ” của phát minh này, đủ lớn để dẫn đến một làn sóng đập vỡ gương chỉ trong vòng một ngày để che giấu đi những gì họ không muốn phơi bày.

Ngay ngày hôm sau, đội ngũ phát minh trở thành triệu phú với dòng gương “Kỳ diệu” khác mà họ mang đến – loại gương mà người ta chỉ có thể nhìn thấy được khi tự soi mình vào nó – nghe chẳng khác gì với những chiếc gương mà loài người đã sử dụng trước khi “phát minh nguyên tử” được truyền bá.

Quê Ta Vạn Tuế thì kể về cuộc đời của một anh chàng không rõ là còn sống hay đã chết. Anh không có giấy khai sinh, nhưng lại có giấy báo tử.

Sự lằng nhằng trong giấy tờ đã xuất hiện từ thời điểm mà cha của anh tìm cách làm lại giấy khai sinh cho anh. Theo hệ thống, anh được sinh ra trước cha mình 1 năm, và đã mất. Các thông tin thì đều đã được đóng dấu, kí đầy đủ trong hồ sơ nhà nước, nên chẳng một ai đồng ý rằng anh còn sống.

Cứ ngỡ rằng, với hồ sơ đấy, anh sẽ sống không danh phận, không nghĩa vụ hay quyền lợi. Thế nhưng, những trách nhiệm như đi nghĩa vụ, trả nợ cho bố, nộp thuế, luôn được nhà nước kiểm soát và buộc anh hoàn tất sát sao dù bản thân “không còn tồn tại”. Ngược lại, những quyền lợi của việc là một công dân, như quyền được lao động, nhận thừa kế từ bố, hay tự mình đứng ra mở kinh doanh, anh đều không được hưởng.

Nghĩa vụ, trách nhiệm nhưng không có bất kì quyền lợi nào đi kèm. Anh luôn ở thế bị động, bị chèn ép khi tìm đến những điều mà một công dân sinh sống bình thường được quyền thừa hưởng.

Cùng rất nhiều mẩu chuyện khác được Aziz Nesin phát hoạ trong cuốn sách. Ông hài hước hoá những cách suy nghĩ, lối tư duy, tư tưởng sống có phần luồn lách, lừa lọc, lươn lẹo nhưng được “bình thường hoá” trong xã hội đương thời nhưng không hề lỗi thời. Ông khiến mình “cười nhưng mếu máo” với những bất cập trong cuộc sống, những quy trình, thủ tục, hay xa hơn là cách vận hành của tổ chức, của xã hội và những thay đổi của con người nhằm thích ứng với điều kiện sống, dù khó có thể tin rằng những sự thay đổi đó mang tính tích cực.

Khi đọc, bạn có thể sẽ nhận thấy cách hành văn của Aziz Nesin có phần lặp đi lặp lại. Có lúc, mình cảm thấy cách hành văn này hơi nhàm chán. Ngẫm nghĩ lại, mình nhận ra, cách viết có phần nhắc nhở mình về thực tiễn cuộc sống. Những hành động, quy trình luôn lặp đi lặp lại, với sự cồng kềnh và thiếu linh hoạt trong điều chỉnh hay thay đổi. Phép lặp của ông khiến cho câu chuyện tăng tính bi hài, lúc thì nhấn mạnh sự lười biếng, những tư duy cần được xem xét và sửa đổi của con người, khi thì khắc hoạ sâu sắc sự nhẫn nhịn, kiên trì, đồng thời xen lẫn sự mệt mỏi và chán nản khi con người bị đặt ở thế bị động trong việc giải quyết vấn đề của chính mình.

Vẫn sẽ có một số điểm trong Những Người Thích Đùa mà mình cho rằng đã có phần đi sau với bối cảnh cuộc sống hiện tại. Cuốn sách được xuất bản tại Việt Nam năm 1982, có thể đã được tác giả viết cách đó vài năm, dĩ nhiên sẽ không thể nào bao trọn và còn tính phù hợp cao với cuộc sống sau hơn 40 năm.

Mỗi câu chuyện trong cuốn sách này đều có thể được suy ngẫm và diễn giải cùng nhiều cách nghĩ và nhận định khác nhau, tuỳ thuộc vào trải nghiệm của mỗi người trong cuộc sống. Với khả năng truyền đạt còn nhiều hạn chế, mình hy vọng rằng những chia sẻ trên có thể một phần nào đó giúp bạn có thêm góc nhìn về cuốn sách và thêm một chút thông tin về cuốn sách hài châm biếm này nhé.

28/06/2025

error: Content is protected !!