Những Người Thích Đùa – đọc và cảm nhận lại sau 11 năm.
Những Người Thích Đùa là một trong những cuốn sách mà mình đọc ở thời điểm cấp 3. Qua nhiều năm, thật tình thì mình không còn nhớ rõ nội dung cuốn sách là gì. Tuy vậy, mình vẫn lưu lại một ấn tượng, về việc mình đã cười khúc khích ở những mẩu chuyện châm biếm trong sách.
Đến giờ khi dành thời gian đọc lại, những nụ cười đó đã dần thay đổi sang một trạng thái cảm xúc khác, trầm lặng và suy tư hơn, nhưng tính châm biếm thì đậm đà hơn, sâu sắc hơn.
Tác giả Aziz Nesin
Aziz Nesin là nhà văn châm biến người Thổ Nhĩ Kỳ. Ông sinh năm 1915 và qua đời năm 1995.
Ông đã có nhiều tập truyện được phát hành tại Việt Nam, bao gồm: Những người thích đùa, Những người thích khóc, Con cái chúng ta giỏi thật, Chuyện tình đẫm lệ, Tình vỡ mộng tan, Tình yêu cuồng nhiệt, Chuyện đời trong quán rượu, cùng kha khá những cuốn sách khác.
Trong quá trình tìm kiếm thông tin về tác giả, mình bất ngờ khi biết rằng ông đã rất nhiều lần bị bắt giam và được giám sát chặt chẽ trong lúc sinh thời bởi Bộ An Ninh Quốc gia, xuất phát từ quan điểm chính trị của ông.
Tuy vậy, điều này lại không gây quá nhiều ngạc nhiên sau khi mình đọc (lại) tác phẩm Những Người Thích Đùa . Ngoài việc là một tác giả, ông còn là một nhà hoạt động chính trị. Trong các tác phẩm, ông trực tiếp đưa quan điểm của bản thân về hệ thống xã hội nước nhà, các vấn nạn xã hội và lối sống một cách thẳng thắn và đầy tính châm biếm.
Cuốn Những Người Thích Đùa được Nhà xuất bản Tác Phẩm Mới của Hội Nhà văn Việt Nam xuất bản lần thứ nhất vào tháng 7/1982. Cuốn sách có một số phiên bản đến từ các NXB khác, bao gồm: NXB Văn hóa thông tin (2002), NXB Văn học (2014), NXB Dân Trí, NXB Hội Nhà Văn kết hợp cùng NXB Trí Việt (First News). Phiên bản mà mình mua, được xuất bản vào khoảng năm 2014 bởi Nhà Xuất Bản Văn học kết hợp cùng đơn vị Nhã Nam.
Khi cuốn sách được xuất bản tại Việt Nam, Aziz Nesin cũng để lại một lời nhắn nhỏ đầu sách, ngắn gọn nhưng không kém phần cảm động kèm theo sự cổ vũ của ông đối với đất nước ta lúc bấy giờ.
“Tôi chúc nhân dân Việt Nam dũng cảm, một dân tộc không đánh mất tiếng cười ngay cả trong những ngày gian khổ nhất, được sống trong hoà bình và hạnh phúc”
Lời nhắn được viết vào ngày 7/11/1982, một thời gian không xa kể từ năm 1975 khi Việt Nam ta kết thúc thời gian chiến tranh.
Cuốn sách có tầm 266 trang, chứa đựng 33 câu chuyện ngắn mà tác giả truyền tải đến độc giả. Mỗi câu chuyện đều mang một thông điệp nhỏ, khởi đầu với những câu chuyện nhẹ nhàng từ tốn, châm biếm từ sự tham lam, ích kỷ của con người. Từ đó, đào sâu vào những câu chuyện sâu sắc hơn, mang nhiều dụng ý về đời sống, về những vấn đề mang tính hệ thống, ăn sâu và khó thay đổi trong xã hội (lúc bấy giờ).
Thật khó để tóm gọn và giới thiệu tất các mẩu chuyện trong bài viết ngắn gọn này. Thay vào đó, mình chọn ghi chú nhanh một số mẩu chuyện ngắn, mong rằng sẽ thể hiện được một phần nhỏ thông điệp mà tác giả gửi gắm trong tác phẩm.
Cái Kính – một nhu cầu xuất hiện chỉ sau khi nhân vật chính nhận ra bản thân dần có vấn đề về thị giác. Khi cảm giác nhìn xa nhìn gần đều không còn rõ ràng, ông bắt đầu tìm đến từng vị bác sĩ, giáo sư một để tìm cho mình một cặp kính phù hợp nhất. Bắt đầu với suy nghĩ đơn giản, rằng mình sẽ trở nêntri thức hơn với cặp kính mới. Nhân vật chính gặp vô vàng các vấn đề như buồn nôn, nhìn 1 hóa 10, chảy nước mắt dẫu gặp rất nhiều vị bác sĩ, đổi nhiều cặp kính với các sự chuẩn đoán khác biệt mỗi khi ông tìm đến một nơi khám mới.
Tưởng rằng ông sẽ mãi sống với sự khó chịu, đến một hôm hụt chân té ngã, ông nhận ra hình như cặp kính đã phát huy năng lực, giúp ông nhìn rõ vạn vật, không còn những triệu chứng đau đầu buồn nôn trước đây nữa. Nào có ngờ, cặp kính đó đã vỡ không tròng, ngay sau cú té ngã của ông.
Chiếc Gương Kì Diệu kể về một phát minh mới lạ của một nhóm người. Đội phát minh tuyên bố rằng họ sử dụng “nguyên tử đặc biệt” để chiếu vào những tấm gương thường, người dân ai cũng có thể thấy được toàn bộ những gì đã diễn ra trước gương trong suốt năm tháng nó được sử dụng.
Thông tin lan truyền với tốc độ chóng mặt. Với một số người, đó là tin vui, vì họ được ngắm nhìn lại tuổi thơ, về gia đình, là chứng cứ cho những gì mà họ bị vu oan. Với một số khác, họ bắt đầu lo ngại về những vụng trộm, giấu giếm, những việc xấu mà họ đã làm. Những nỗi lo sợ về việc bị phát giác lớn dần kèm với những lời truyền tai nhau về độ “thần kỳ” của phát minh này, đủ lớn để dẫn đến một làn sóng đập vỡ gương chỉ trong vòng một ngày để che giấu đi những gì họ không muốn phơi bày.
Ngay ngày hôm sau, đội ngũ phát minh trở thành triệu phú với dòng gương “Kỳ diệu” khác mà họ mang đến – loại gương mà người ta chỉ có thể nhìn thấy được khi tự soi mình vào nó – nghe chẳng khác gì với những chiếc gương mà loài người đã sử dụng trước khi “phát minh nguyên tử” được truyền bá.
Quê Ta Vạn Tuế thì kể về cuộc đời của một anh chàng không rõ là còn sống hay đã chết. Anh không có giấy khai sinh, nhưng lại có giấy báo tử.
Sự lằng nhằng trong giấy tờ đã xuất hiện từ thời điểm mà cha của anh tìm cách làm lại giấy khai sinh cho anh. Theo hệ thống, anh được sinh ra trước cha mình 1 năm, và đã mất. Các thông tin thì đều đã được đóng dấu, kí đầy đủ trong hồ sơ nhà nước, nên chẳng một ai đồng ý rằng anh còn sống.
Cứ ngỡ rằng, với hồ sơ đấy, anh sẽ sống không danh phận, không nghĩa vụ hay quyền lợi. Thế nhưng, những trách nhiệm như đi nghĩa vụ, trả nợ cho bố, nộp thuế, luôn được nhà nước kiểm soát và buộc anh hoàn tất sát sao dù bản thân “không còn tồn tại”. Ngược lại, những quyền lợi của việc là một công dân, như quyền được lao động, nhận thừa kế từ bố, hay tự mình đứng ra mở kinh doanh, anh đều không được hưởng.
Nghĩa vụ, trách nhiệm nhưng không có bất kì quyền lợi nào đi kèm. Anh luôn ở thế bị động, bị chèn ép khi tìm đến những điều mà một công dân sinh sống bình thường được quyền thừa hưởng.
Cùng rất nhiều mẩu chuyện khác được Aziz Nesin phát hoạ trong cuốn sách. Ông hài hước hoá những cách suy nghĩ, lối tư duy, tư tưởng sống có phần luồn lách, lừa lọc, lươn lẹo nhưng được “bình thường hoá” trong xã hội đương thời nhưng không hề lỗi thời. Ông khiến mình “cười nhưng mếu máo” với những bất cập trong cuộc sống, những quy trình, thủ tục, hay xa hơn là cách vận hành của tổ chức, của xã hội và những thay đổi của con người nhằm thích ứng với điều kiện sống, dù khó có thể tin rằng những sự thay đổi đó mang tính tích cực.
Khi đọc, bạn có thể sẽ nhận thấy cách hành văn của Aziz Nesin có phần lặp đi lặp lại. Có lúc, mình cảm thấy cách hành văn này hơi nhàm chán. Ngẫm nghĩ lại, mình nhận ra, cách viết có phần nhắc nhở mình về thực tiễn cuộc sống. Những hành động, quy trình luôn lặp đi lặp lại, với sự cồng kềnh và thiếu linh hoạt trong điều chỉnh hay thay đổi. Phép lặp của ông khiến cho câu chuyện tăng tính bi hài, lúc thì nhấn mạnh sự lười biếng, những tư duy cần được xem xét và sửa đổi của con người, khi thì khắc hoạ sâu sắc sự nhẫn nhịn, kiên trì, đồng thời xen lẫn sự mệt mỏi và chán nản khi con người bị đặt ở thế bị động trong việc giải quyết vấn đề của chính mình.
Vẫn sẽ có một số điểm trong Những Người Thích Đùa mà mình cho rằng đã có phần đi sau với bối cảnh cuộc sống hiện tại. Cuốn sách được xuất bản tại Việt Nam năm 1982, có thể đã được tác giả viết cách đó vài năm, dĩ nhiên sẽ không thể nào bao trọn và còn tính phù hợp cao với cuộc sống sau hơn 40 năm.
Mỗi câu chuyện trong cuốn sách này đều có thể được suy ngẫm và diễn giải cùng nhiều cách nghĩ và nhận định khác nhau, tuỳ thuộc vào trải nghiệm của mỗi người trong cuộc sống. Với khả năng truyền đạt còn nhiều hạn chế, mình hy vọng rằng những chia sẻ trên có thể một phần nào đó giúp bạn có thêm góc nhìn về cuốn sách và thêm một chút thông tin về cuốn sách hài châm biếm này nhé.
Để lại một bình luận